Peygamberler
Hz. Yusuf'un Kıssası: Yusuf Suresi'nde Anlatılanlar
Yusuf Suresi (12) esas alınarak sırasıyla Hz. Yusuf'un kıssası: rüya, kuyu, Mısır, zindan, kralın rüyası ve kavuşma; çıkarılacak derslerle.
Kur'an, Hz. Yusuf'un kıssasını baştan sona tek bir sûrede anlatır: çocukluğunda gördüğü bir rüyadan ailesiyle yeniden buluşmasına kadar. Allah bu kıssayı kıssaların en güzeli olarak nitelendirir (12:3). Bu yazı sûreyi sırasıyla takip ediyor ve metnin kendisinin desteklediği derslere işaret ediyor.
نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ ٱلْقَصَصِ بِمَآ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ هَـٰذَا ٱلْقُرْءَانَ وَإِن كُنتَ مِن قَبْلِهِۦ لَمِنَ ٱلْغَـٰفِلِينَ ٣
Biz bu Kuran'ı vahyederek, sana en güzel kıssaları anlatıyoruz.. Oysa daha önce sen bunlardan habersizdin.
Sûre Yusuf (12:3)
Rüya
Yusuf henüz küçüktü; babasına bir rüya anlattı. Rüyasında on bir yıldız, güneş ve ay ona secde ediyordu (12:4). Babası Yakub, rüyanın ne anlama geldiğini anladı. Oğlunu, rüyayı kardeşlerine anlatmaması konusunda uyardı; çünkü onlar ona bir kötülük tasarlayabilirlerdi (12:5).
إِذْ قَالَ يُوسُفُ لِأَبِيهِ يَـٰٓأَبَتِ إِنِّى رَأَيْتُ أَحَدَ عَشَرَ كَوْكَبًۭا وَٱلشَّمْسَ وَٱلْقَمَرَ رَأَيْتُهُمْ لِى سَـٰجِدِينَ ٤
Yusuf babasına: "Babacığım! "Rüyamda onbir yıldız, güneş ve ayın bana secde ettiklerini gördüm" demişti.
Sûre Yusuf (12:4)
Kardeşlerin planı
Yusuf'un kardeşleri ona karşı içten içe kinlendiler. Babalarının Yusuf'u ve küçük kardeşini kendilerinden daha çok sevdiğini düşünüyorlardı (12:8). İki seçenek üzerinde durdular: Yusuf'u öldürmek ya da onu uzak bir yere göndermek (12:9). İçlerinden biri kuyunun dibini önerdi; oradan geçen bir kervan onu alabilirdi (12:10).
إِذْ قَالُوا۟ لَيُوسُفُ وَأَخُوهُ أَحَبُّ إِلَىٰٓ أَبِينَا مِنَّا وَنَحْنُ عُصْبَةٌ إِنَّ أَبَانَا لَفِى ضَلَـٰلٍۢ مُّبِينٍ ٨ ٱقْتُلُوا۟ يُوسُفَ أَوِ ٱطْرَحُوهُ أَرْضًۭا يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَتَكُونُوا۟ مِنۢ بَعْدِهِۦ قَوْمًۭا صَـٰلِحِينَ ٩ قَالَ قَآئِلٌۭ مِّنْهُمْ لَا تَقْتُلُوا۟ يُوسُفَ وَأَلْقُوهُ فِى غَيَـٰبَتِ ٱلْجُبِّ يَلْتَقِطْهُ بَعْضُ ٱلسَّيَّارَةِ إِن كُنتُمْ فَـٰعِلِينَ ١٠
(8) Kardeşleri demişlerdi ki: "Yusuf ve özkardeşi babamıza bizden daha sevgilidir. Oysa biz bir cemaatiz. Babamız açık bir yanlışlık içindedir." (9) "Yusuf'u öldürün veya onu ıssız bir yere bırakıverin ki babanız size kalsın; ondan sonra da iyi kimseler olursunuz" (10) İçlerinden biri: "Yusuf'u öldürmeyin, onu bir kuyunun derinliklerine bırakın. Böyle yaparsanız yolculardan onu bulup alan olur" dedi.
Sûre Yusuf (12:8-10)
Kardeşler planlarını uyguladılar. Yusuf'u bir kuyuya attılar. O akşam babalarına ağlayarak döndüler. Ona sahte kan bulaştırılmış bir gömlek gösterip Yusuf'u bir kurdun yediğini söylediler (12:16-17).
Yakub bu söylenenlerin doğru olmadığını hemen anladı. Bunu, Arapçada sabrun jamil diye bilinen güzel bir sabırla karşılayacağını söyledi ve Allah'tan yardım diledi (12:18).
وَجَآءُو عَلَىٰ قَمِيصِهِۦ بِدَمٍۢ كَذِبٍۢ ۚ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًۭا ۖ فَصَبْرٌۭ جَمِيلٌۭ ۖ وَٱللَّهُ ٱلْمُسْتَعَانُ عَلَىٰ مَا تَصِفُونَ ١٨
Üzerine başka bir kan bulaşmış olarak Yusuf'un gömleğini de getirmişlerdi. Babaları: "Sizi nefsiniz bir iş yapmaya sürükledi; artık bana güzelce sabır gerekir. Anlattıklarınıza ancak Allah'tan yardım istenir" dedi.
Sûre Yusuf (12:18)
Mısır'da satılıyor
Bir kervan kuyunun yanında mola verdi ve su çekmesi için bir adam gönderdi. Adam çocuğu yukarı çekti ve haber verdi (12:19). Tüccarlar daha sonra Yusuf'u az bir fiyata, birkaç paraya sattılar; çünkü ona değer vermiyorlardı (12:20). Onu satın alan, Mısır'da üst düzey bir yetkiliydi. Karısına çocuğa iyi davranmasını söyledi; çünkü o kendilerine faydalı olabilir ya da onu evlat edinebilirlerdi (12:21). Metin, Allah'ın Yusuf'u o ülkede yerleştirdiğini ve ona olayların yorumunu öğrettiğini söyler.
Vezirin konağı
Yusuf olgunluk çağına erişince Allah ona hüküm ve ilim verdi (12:22). Evin hanımı onu günaha çekmeye çalıştı. Kapıları kapattı ve onu çağırdı. Yusuf reddetti ve Allah'a sığındı. Efendisinin kendisine iyi davrandığını, zalimlerin ise iflah olmayacağını söyledi (12:23).
وَرَٰوَدَتْهُ ٱلَّتِى هُوَ فِى بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِۦ وَغَلَّقَتِ ٱلْأَبْوَٰبَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ ۚ قَالَ مَعَاذَ ٱللَّهِ ۖ إِنَّهُۥ رَبِّىٓ أَحْسَنَ مَثْوَاىَ ۖ إِنَّهُۥ لَا يُفْلِحُ ٱلظَّـٰلِمُونَ ٢٣ وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِۦ ۖ وَهَمَّ بِهَا لَوْلَآ أَن رَّءَا بُرْهَـٰنَ رَبِّهِۦ ۚ كَذَٰلِكَ لِنَصْرِفَ عَنْهُ ٱلسُّوٓءَ وَٱلْفَحْشَآءَ ۚ إِنَّهُۥ مِنْ عِبَادِنَا ٱلْمُخْلَصِينَ ٢٤
(23) Evinde bulunduğu kadın onu kendine çağırdı, kapıları sıkı sıkı kapadı ve "gelsene" dedi. Yusuf: "Günah işlemekten Allah'a sığınırım, doğrusu senin kocan benim efendimdir; bana iyi baktı. Haksızlık yapanlar şüphesiz başarıya ulaşamazlar." dedi. (24) And olsun ki kadın Yusuf'a karşı istekli idi; Rabbin'den bir işaret görmeseydi Yusuf da onu isteyecekti. İşte ondan kötülüğü ve fenalığı böylece engelledik. Doğrusu o bizim çok samimi kullarımızdandır.
Sûre Yusuf (12:23-24)
Sonraki ayet, kadının ona niyetlendiğini ve Yusuf Rabbinin bir delilini görmeseydi ona meyledeceğini söyler (12:24). Âlimler bu ayeti farklı şekillerde açıklar; ancak Yusuf'un hiçbir yanlış yapmadığı konusunda görüş birliğindedirler. İkisi kapıya doğru yarıştı. Yusuf'un gömleğinin arkadan yırtılmış bulunması gerçeği ortaya çıkardı. Metin, onun ev halkından bir tanığın konuştuğunu söyler (12:25-28).
Sonra bu haber şehirde yayıldı. Kadınlar vezirin karısı hakkında konuştu. O, onları bir ziyafete çağırdı ve her birine bir bıçak verdi. Yusuf'u görünce öyle etkilendiler ki ellerini kestiler (12:30-31). Yusuf, zindanın onların kendisini davet ettiği şeyden kendisine daha sevimli olduğunu söyledi (12:33). Allah onu onların tuzağından korudu ve bir süre zindana atıldı (12:34-35).
Sonraki tefsirler bu kadına bir isim verir, ancak Kur'an vermez. Metin odağını Yusuf'un imanı ve nefsine hâkimiyeti üzerinde tutar.
Zindan
Onunla birlikte zindana iki genç adam girdi. Biri kendini şarap sıkarken gördüğünü söyledi. Diğeri başında ekmek taşıdığını ve kuşların ondan yediğini söyledi (12:36). Yusuf onlara cevap vermeden önce onları Allah'a davet etti. Birbirinden ayrı birçok rabbin mi, yoksa tek olan Allah'ın mı daha hayırlı olduğunu sordu. Onlara hükmün yalnızca Allah'a ait olduğunu söyledi (12:39-40).
Sonra Yusuf yorumunu yaptı. İlk adam serbest bırakılacak ve yine şarap sunacaktı. İkincisi ise öldürülecekti (12:41). Yusuf, serbest bırakılacak adama efendisine kendisinden bahsetmesini söyledi. Adam unuttu ve Yusuf birkaç yıl daha zindanda kaldı (12:42).
Kralın rüyası
Kral bir rüya gördü. Yedi besili inek yedi zayıf inek tarafından yeniyordu; yedi yeşil ekin başağını da yedi kuru başak izliyordu (12:43). Danışmanları bunu açıklayamadı. Serbest bırakılan mahkûm Yusuf'u hatırladı ve onun yanına gitmek için izin istedi (12:45).
وَقَالَ ٱلْمَلِكُ إِنِّىٓ أَرَىٰ سَبْعَ بَقَرَٰتٍۢ سِمَانٍۢ يَأْكُلُهُنَّ سَبْعٌ عِجَافٌۭ وَسَبْعَ سُنۢبُلَـٰتٍ خُضْرٍۢ وَأُخَرَ يَابِسَـٰتٍۢ ۖ يَـٰٓأَيُّهَا ٱلْمَلَأُ أَفْتُونِى فِى رُءْيَـٰىَ إِن كُنتُمْ لِلرُّءْيَا تَعْبُرُونَ ٤٣
Hükümdar: "Ben, yedi semiz ineği yedi zayıf ineğin yediğini; yedi yeşil başak ve bir o kadar da kurumuş başak görüyorum. Ey ileri gelenler! Eğer rüya yormasını biliyorsanız rüyamı söyleyiniz." dedi.
Sûre Yusuf (12:43)
Yusuf cevabını verdi. Mısır'da yedi bereketli yıl olacaktı. Ardından, insanların depoladıklarını yiyeceği yedi zorlu yıl gelecekti. Yiyecek ihtiyaçları dışındaki tahılı başaklarında bırakmalarını tavsiye etti (12:46-47). Zorlu yılların ardından yağmurun ve bolluğun olduğu bir yıl gelecekti (12:48-49).
Kral onu çağırdığında Yusuf önce kadınların durumunun araştırılmasını istedi (12:50). Kadınlar gerçeği itiraf etti (12:51). Yusuf, hiç kimseye gizlide ihanet etmediğini söyledi. Ayrıca kendi nefsinin kusurdan uzak olduğunu da iddia etmedi. İnsan nefsi çoğu zaman kötülüğü emreder; ancak Allah’ın merhamet ettiği kimseler başka (12:52-53).
Ülkede iktidar
Kral Yusuf’un dürüstlüğünü fark etti ve ona güvenilir bir görev verdi. Yusuf, bilgili ve işini iyi koruyan biri olduğu için ambarların başına getirilmeyi istedi (12:54-55).
قَالَ ٱجْعَلْنِى عَلَىٰ خَزَآئِنِ ٱلْأَرْضِ ۖ إِنِّى حَفِيظٌ عَلِيمٌۭ ٥٥
Yusuf: "Beni memleketin hazinelerine memur et, çünkü ben korumasını ve yönetmesini bilirim" dedi.
Sûre Yusuf (12:55)
Kardeşler Mısır’a gelir
Kıtlık Kenan diyarına ulaştığında Yusuf’un kardeşleri tahıl satın almak için Mısır’a geldi. Onu tanımadılar, ama Yusuf onları hemen tanıdı (12:58). İstediklerini onlara verdi. Ayrıca ödedikleri bedeli geri yüklerinin içine koydu (12:61-62).
Bir dahaki sefere en küçük kardeşlerini getirmelerini istedi. O olmadan bir daha tahıl alamayacaklardı (12:59-60). Babaları Yakub, Bünyamin’in gitmesine gönülsüz oldu. Ancak onlar kendisine sağlam bir söz verdikten sonra razı oldu (12:63-64).
Bünyamin’le geri döndüklerinde Yusuf kardeşine kendi kim olduğunu gizlice söyledi. Diğerlerinin yaptıklarına üzülmemesini istedi (12:69). Sonra Bünyamin’in yüküne bir kupa kondu ve kardeşler hırsızlıkla suçlandı (12:70). Yusuf, Allah’ın düzenlediği bir planla Bünyamin’i yanında tuttu (12:76).
En büyük kardeş, babasının izni olmadan eve dönmeyi reddetti (12:80). Diğerleri Yakub’a dönüp ona haberi anlattı. Yakub yine sabrın en uygun davranış olduğunu söyledi ve Allah’ın hepsini kendisine geri getirmesini umdu (12:83).
قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًۭا ۖ فَصَبْرٌۭ جَمِيلٌ ۖ عَسَى ٱللَّهُ أَن يَأْتِيَنِى بِهِمْ جَمِيعًا ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ ٨٣
Onlara sırt çevirdi, "Vah, Yusuf'a yazık oldu!" dedi ve üzüntüden gözlerine ak düştü. Artık acısını içinde saklıyordu.
Sûre Yusuf (12:83)
Yakub’un gözleri üzüntüden ağardı ve kederini içinde tuttu (12:84). Oğullarına Yusuf ile kardeşini aramalarını söyledi. Onlara Allah’ın rahmetinden ümit kesmemelerini hatırlattı; çünkü ancak inkâr edenler ümit keser (12:87).
Kavuşma
Kardeşleri yoksul ve yardım isteyerek yeniden Mısır'a geldiler. Yusuf onlara, kendisine ve kardeşine ne yaptıklarını bilip bilmediklerini sordu (12:89). Kim olduğunu anladılar. Yusuf onlara Allah'ın kendisine ve kardeşine iyilik ettiğini söyledi. Allah'tan korkan ve sabreden kimseye gelince, Allah iyilik edenlerin mükâfatını zayi etmez, dedi (12:90).
قَالُوٓا۟ أَءِنَّكَ لَأَنتَ يُوسُفُ ۖ قَالَ أَنَا۠ يُوسُفُ وَهَـٰذَآ أَخِى ۖ قَدْ مَنَّ ٱللَّهُ عَلَيْنَآ ۖ إِنَّهُۥ مَن يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ ٱللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ ٱلْمُحْسِنِينَ ٩٠
"Yoksa sen Yusuf musun?" dediler. "Ben Yusuf'um, bu da kardeşim. Allah bize iyilikte bulundu; doğrusu kim kötülükten sakınır ve sabrederse bilsin ki Allah iyi davrananların ecrini katiyen zayi etmez" dedi..
Sûre Yusuf (12:90)
O gün onlara bir kınama olmadığını söyledi ve Allah'tan onları bağışlamasını diledi (12:91-92).
قَالَ لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ ٱلْيَوْمَ ۖ يَغْفِرُ ٱللَّهُ لَكُمْ ۖ وَهُوَ أَرْحَمُ ٱلرَّٰحِمِينَ ٩٢
Yusuf: "Bugün azarlanacak değilsiniz, Allah sizi bağışlar. O, merhametlilerin merhametlisidir. Bu gömleğimi götürün, babamın yüzüne sürün, görmeğe başlar; bütün çoluk çocuğunuzla bana gelin" dedi.
Sûre Yusuf (12:92)
Yusuf onlardan bütün aileyi Mısır'a getirmelerini istedi. Gömlek Yakub'un yüzüne konulunca görme duyusu geri döndü (12:93-96). Aile Mısır'a girdi ve Yusuf'un önünde secdeye kapandılar. Yusuf, bunun uzun zaman önce gördüğü rüyanın anlamı olduğunu ve Allah'ın onu gerçeğe dönüştürdüğünü söyledi (12:100).
وَرَفَعَ أَبَوَيْهِ عَلَى ٱلْعَرْشِ وَخَرُّوا۟ لَهُۥ سُجَّدًۭا ۖ وَقَالَ يَـٰٓأَبَتِ هَـٰذَا تَأْوِيلُ رُءْيَـٰىَ مِن قَبْلُ قَدْ جَعَلَهَا رَبِّى حَقًّۭا ۖ وَقَدْ أَحْسَنَ بِىٓ إِذْ أَخْرَجَنِى مِنَ ٱلسِّجْنِ وَجَآءَ بِكُم مِّنَ ٱلْبَدْوِ مِنۢ بَعْدِ أَن نَّزَغَ ٱلشَّيْطَـٰنُ بَيْنِى وَبَيْنَ إِخْوَتِىٓ ۚ إِنَّ رَبِّى لَطِيفٌۭ لِّمَا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَلِيمُ ٱلْحَكِيمُ ١٠٠
Ana babasını tahtın üzerine oturttu, hepsi onun önünde (Allah'a secde edip) eğildiler. O zaman Yusuf: "Babacığım! İşte bu, vaktiyle gördüğüm rüyanın çıkışıdır; Rabbim onu gerçekleştirdi. Şeytan, benimle kardeşlerimin arasını bozduktan sonra, beni hapisten çıkaran, sizi çölden getiren Rabbim bana pek çok iyilikte bulundu. Doğrusu Rabbim dilediğine lütufkardır, O şüphesiz bilendir, Hakim'dir" dedi.
Sûre Yusuf (12:100)
Hikâyenin öğrettikleri
Sure birçok ders barındırır. Bunlardan bazıları metinde açıkça belirtilir. Diğerleri ise âlimlerin yüzyıllar boyunca yaptığı tefekkürlerdir.
- Sabrın, imtihan yıllarca sürse bile bir mükâfatı vardır. Yakub'un sabrı da Yusuf'un hapiste geçirdiği zaman da bunu gösterir. Kur'an, Allah'ın sabredenlerin mükâfatını zayi etmediğini söyler.
- Bir ayartıyla karşılaştığınızda Allah'a sığının. Yusuf ayartıyla tartışmaya girişmedi. Allah'a yöneldi (12:23-24).
- Kıskançlık zarar verir. Kardeşlerin planı babalarına ve kendilerine yıllarca keder getirdi.
- Allah'ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Yakub'un 12:87'deki hatırlatması her zor durumda yardımcı olur.
- Allah'ın planı yavaş yavaş ortaya çıkabilir. Yusuf'un rüyası ancak yıllar sonra gerçekleşti.
- Kendi zayıflığın konusunda dürüst olmak bir güçtür. Yusuf kendisinin hatadan uzak olduğunu iddia etmedi (12:53).
- Affetmek, zamanı geldiğinde mümkündür. Yusuf kardeşlerine kendilerine karşı bir kınama olmadığını söyledi (12:92).
Sûre, doğrudan okuyucuya hitap eden bir cümleyle sona erer.
لَقَدْ كَانَ فِى قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌۭ لِّأُو۟لِى ٱلْأَلْبَـٰبِ ۗ مَا كَانَ حَدِيثًۭا يُفْتَرَىٰ وَلَـٰكِن تَصْدِيقَ ٱلَّذِى بَيْنَ يَدَيْهِ وَتَفْصِيلَ كُلِّ شَىْءٍۢ وَهُدًۭى وَرَحْمَةًۭ لِّقَوْمٍۢ يُؤْمِنُونَ ١١١
And olsun ki, peygamberlerin kıssalarında, aklı olanlar için ibretler vardır. Kuran uydurulabilen bir söz değildir. Fakat kendinden önceki Kitapları tasdik eden, inanan millete her şeyi açıklayan, doğru yolu gösteren bir rehber ve rahmettir.
Sûre Yusuf (12:111)