Öğren

Siyer ve Tarih

Hudeybiye Antlaşması (Hicri 6)

Hicri 6. yılda Hudeybiye Antlaşması: umre yolculuğu, ağaç altında biat, antlaşma şartları, Fetih Suresi ve Mekke'ye giden yol.

4 dk okuma21 Ekim 2026 tarihinde güncellendi

Hicri 6. yılda (miladi 628), Peygamber ﷺ yaklaşık 1.400 sahabeyle birlikte umre yapmak üzere Medine'den yola çıktı. Mekke'ye barış içinde girmeyi umuyorlardı. Bunun yerine, birçoğunun kabullenmekte zorlandığı bir antlaşmaya razı oldular. Kur'an daha sonra bu sonucu apaçık bir zafer olarak nitelendirdi (48:1). Bu yazı ne olduğunu ve bunun neden önemli olduğunu açıklıyor.

إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًۭا مُّبِينًۭا ١

Doğrusu Biz sana apaçık bir zafer sağlamışızdır.

Sûre Al-Fath (48:1)

Hudeybiye'ye Yolculuk

Peygamber ﷺ bir rüya görmüştü. Rüyasında kendisi ve sahabesi başlarını tıraş etmiş olarak Mescid-i Haram'a giriyorlardı. Bunu sahabesine anlattı; onlar da bunu bir işaret olarak gördüler. Kur'an daha sonra bu rüyayı doğruladı ve girişin güven içinde gerçekleşeceğini bildirdi (48:27).

لَّقَدْ صَدَقَ ٱللَّهُ رَسُولَهُ ٱلرُّءْيَا بِٱلْحَقِّ ۖ لَتَدْخُلُنَّ ٱلْمَسْجِدَ ٱلْحَرَامَ إِن شَآءَ ٱللَّهُ ءَامِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ لَا تَخَافُونَ ۖ فَعَلِمَ مَا لَمْ تَعْلَمُوا۟ فَجَعَلَ مِن دُونِ ذَٰلِكَ فَتْحًۭا قَرِيبًا ٢٧

And olsun ki Allah, Peygamberinin rüyasının gerçek olduğunu tasdik eder. Ey inananlar! Siz, Allah dilerse, güven içinde, başlarınızı tıraş etmiş veya saçlarınızı kısaltmış olarak, korkmadan Mescidi Haram'a gireceksiniz. Allah, sizin bilmediğinizi bilir. Size, bundan başka, yakın zamanda bir zafer verecektir.

Sûre Al-Fath (48:27)

Grup, hacıların özel kıyafet hâli olan ihrama girmişti. Kurban için yetmiş deve getirmişlerdi. Yolcuların yaptığı gibi kılıçlarını kınlarında taşıyorlardı ve savaş için bir planları yoktu. Peygamber ﷺ Müslümanların barış içinde geldiğini göstermek istiyordu.

Kureyş, bu topluluğu duyup onları engellemeye hazırlandı. Müslümanların Mekke'de umre yapmasını istemiyorlardı; çünkü barışçıl bir ziyaret Müslümanların konumunu güçlendirirdi. Müslümanlar, Mekke'nin haram bölgesinin kenarına yakın bir yer olan Hudeybiye'de konakladılar.

Ağaç Altındaki Biat

Müzakereler başladı. Kureyş birkaç elçi gönderdi. Peygamber ﷺ onlara savaş için değil, umre için geldiğini söyledi. Müslümanlar adına konuşması için Osman bin Affan'ı Mekke'ye gönderdi. Ardından Osman'ın öldürüldüğü söylentisi yayıldı. Haber asılsızdı. Sebep ne olursa olsun, Peygamber ﷺ sahabeyi biat etmeye çağırdı. Onlar da sarsılmadan durmaya söz verdiler; birçoğu ölüm anlamına gelse bile kaçmamaya söz verdi. Âlimler buna Rıdvan Biati derler.

Allah o biati Kur'an'da anlattı. Ağacın altında biat eden müminlerden razı olduğunu bildirdi (48:18).

۞ لَّقَدْ رَضِىَ ٱللَّهُ عَنِ ٱلْمُؤْمِنِينَ إِذْ يُبَايِعُونَكَ تَحْتَ ٱلشَّجَرَةِ فَعَلِمَ مَا فِى قُلُوبِهِمْ فَأَنزَلَ ٱلسَّكِينَةَ عَلَيْهِمْ وَأَثَـٰبَهُمْ فَتْحًۭا قَرِيبًۭا ١٨

Allah inananlardan, ağaç altında sana baş eğerek el verirlerken, and olsun ki hoşnut olmuştur. Gönüllerinde olanı da bilmiş, onlara güvenlik vermiş, onlara yakın bir zafer ve ele geçirecekleri bol ganimetler bahşetmiştir. Allah, güçlü olandır, Hakim olandır.

Sûre Al-Fath (48:18)

Antlaşma ve Şartları

Kureyş adına görüşmek üzere Süheyl bin Amr geldi. Görüşme uzun ve gergindi. Yazılı metindeki bazı maddeler sahabeyi rahatsız etti. Ana şartlar şunlardı:

  • Müslümanlar o yıl Umre yapmadan Medine'ye dönecekti. Ertesi yıl geri gelip üç gün kalabileceklerdi.
  • İki taraf da on yıl boyunca savaşmayacaktı.
  • Mekke'den Medine'ye velisinin izni olmadan giden herkes geri gönderilecekti.
  • Medine'den Mekke'ye gidenler ise geri gönderilmeyecekti.
  • Diğer kabileler iki taraftan birine katılabilecekti.

Suhayl, belgenin başındaki ifadeye de itiraz etti. Müslümanların belgeye başlarken kullandığı ifadeyi kabul etmedi ve Peygamber'in adının yanına Allah'ın Resûlü unvanının yazılmasını da kabul etmedi. Peygamber ﷺ bu değişiklikleri kabul etti ve metinde ona Abdullah oğlu Muhammed denildi (Sahih Buhârî).

Ebû Cendel

Şartlar yazılırken Ebû Cendel b. Suheyl kampa geldi. Mekke'de imanı yüzünden alıkonmuştu ve zincirlere vurulmuş hâlde geldi. Müslümanlardan kendisini korumalarını diledi. Babası Suhayl ise anlaşma gereğince geri verilmesini talep etti. Peygamber ﷺ bunu kabul etti, çünkü şartlar artık kesinleşmişti. Ebû Cendel'den sabretmesini istedi ve Allah'ın yakında ona ve başkalarına bir çıkış yolu açacağını söyledi (İbn İshak'ın biyografisindeki erken rivayetler).

Bu manzara sahabeler için çok acıydı. Pek çoğu kendini küçük düşmüş hissetti. Bazıları böyle şartları neden kabul etmeleri gerektiğini sordu.

Ömer'in sorusu

Ömer ibn Hattab, Peygamber'e ﷺ gelerek “Biz hak üzere değil miyiz?” diye sordu. Peygamber ﷺ “Evet” buyurdu. Ömer bunun üzerine neden böyle bir aşağılanmayı kabul etmeleri gerektiğini sordu. Peygamber ﷺ, kendisinin Allah'ın kulu ve elçisi olduğunu, Rabbine isyan etmeyeceğini ve Allah'ın onu yüzüstü bırakmayacağını söyledi. Sonra Ömer aynı soruları Ebû Bekir'e sordu; Ebû Bekir de benzer bir cevap verdi (Sahih al-Bukhari).

Ömer daha sonra o gün söylediklerinden pişman oldu. Bunu telafi edeceğini umarak ardından pek çok hayır işi yaptığını söyledi (Sahih al-Bukhari).

Fetih Suresi

Dönüş yolunda Kur'an vahyedildi. Fetih Suresi açık bir fetih anlatımıyla başlar (48:1). Peygamber ﷺ, bu surenin kendisi için güneşin üzerine doğduğu her şeyden daha değerli olduğunu söyledi (Sahih al-Bukhari).

Sure ayrıca müminlere Allah'ın onları koruduğunu hatırlatır. Müminlere üstünlük verildikten sonra Mekke vadisinde her iki tarafın elini geri tutmuştur (48:24).

وَهُوَ ٱلَّذِى كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنكُمْ وَأَيْدِيَكُمْ عَنْهُم بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنۢ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ ۚ وَكَانَ ٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرًا ٢٤

Sizi onlara üstün kıldıktan sonra, Mekke bölgesinde, onların ellerini sizden, sizin ellerinizi onlardan geri tutan, savaşı önleyen O'dur. Allah yaptıklarınızı görendir.

Sûre Al-Fath (48:24)

Neden dönüm noktası oldu

Pek çok sahabi o sırada antlaşmayı bir kayıp olarak gördü. Kısa bir süre içinde birçok şey değişti.

Ateşkes, Müslümanlara seyahat etme, öğretme ve başkalarıyla konuşma güvenliği sağladı. Erken dönem tarihçileri, antlaşmadan sonraki iki yıl içinde yeni Müslümanların sayısının keskin biçimde arttığını bildirir. Kaynaklar kesin rakamlar vermediğinden, herhangi bir sayıya ihtiyatla yaklaşın.

Ateşkes uzun sürmedi. Kureyş ile müttefik olan Benî Bekir, Müslümanlarla müttefik olan Huzâa'ya saldırdı. Kureyş saldırıyı destekledi ve bu, antlaşmayı bozdu. Hicri 7. yılda, antlaşmadan sonraki yıl, Müslümanlar antlaşmanın izin verdiği şekilde kaçırdıkları umreyi, Kaza Umresi olarak bilinen umreyi yerine getirdi. Hicri 8. yılda (miladi 630), Peygamber ﷺ yaklaşık 10.000 sahabiyle Mekke'ye yürüdü. Şehir çok az çatışmayla teslim oldu.

Antlaşmadan çıkarılacak dersler

  • İyi bir sonuç ilk bakışta iyi görünmeyebilir. Birçok sahabi faydayı ancak daha sonra görebildi.
  • Kur'an, karşı taraf barışa yöneldiğinde barışı teşvik eder (8:61). Barış yapmak zayıflık göstergesi değildir.
  • Liderler, daha geniş fayda açık olduğunda ve verdikleri söz tutulduğunda hoşlanmadıkları şartları kabul etmek zorunda kalabilirler.
  • Güçlü duygular sabır gerektirir. Ebu Cendel'in acısı da Ömer'in şüphesi de gerçekti ve her ikisi de sabır ve güvenle karşılandı.

۞ وَإِن جَنَحُوا۟ لِلسَّلْمِ فَٱجْنَحْ لَهَا وَتَوَكَّلْ عَلَى ٱللَّهِ ۚ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ ٦١

Eğer onlar barışa yanaşırlarsa, sen de yanaş ve Allah'a güven. O, şüphesiz işitir ve bilir.

Sûre Al-Anfaal (8:61)

Okumaya devam et